سرخ و سیاه؛ قاب‌هایی از عشق، قدرت و هراس از آزادی بیان
به گزارش سرویس فرهنگی هنری پایگاه خبری نسل فردا آنلاین، در بستر پرآشوب ایرانِ میانه قرن نوزدهم و روزگار قاجار، «سرخ و سیاه» روایتی را شکل می‌دهد که از یک دلبستگی آغاز می‌شود، اما به‌تدریج به مواجهه‌ای با ساختارهای قدرت، تبعیض اجتماعی و محدودیت‌های فردی می‌رسد. نوروز، هنرمندی جوان در عرصه نقاشی و خوشنویسی، با ورود فانوس، زنی کولی با سرنوشتی متفاوت، از مدار زندگی آرام خود خارج می‌شود. علاقه او به فانوس، صرفاً یک رابطه عاطفی نیست؛ تصمیمی است که نوروز را در برابر صاحبان قدرت و مناسبات ظالمانه جامعه قرار می‌دهد. از این نقطه، قصه از محدوده یک عاشقانه تاریخی عبور می‌کند و به بازنمایی تقابل انسان با ساختاری می‌رسد که جایگاه طبقاتی، جنسیت و آزادی انتخاب را تعیین می‌کند. امتداد سرگذشت شخصیت‌ها و تأثیر تصمیم‌هایشان بر نسل‌های بعد نیز به روایت ابعادی فراتر از یک درام معمول می‌بخشد.
اما آنچه می‌تواند این مجموعه را از منظر سینمایی قابل تأمل کند، صرفاً قصه آن نیست؛ بلکه ظرفیت جهان بصری و هویت تصویری آن است. رنگ در چنین اثری نباید عنصری تزئینی باشد، بلکه باید در خدمت درام حرکت کند. طراحی لباس، معماری صحنه، نورپردازی، بافت قاب‌ها و میزانسن، همگی می‌توانند در بازآفرینی تاریخی نقش تعیین‌کننده داشته باشند. جسارت در انتخاب پالت رنگی و طراحی تصویری متفاوت، فرصتی برای خلق جهانی است که تماشاگر پیش‌تر نمونه مشابه آن را کمتر تجربه کرده است. این همان نقطه‌ای است که طراحی هنری از بازسازی صرف فاصله می‌گیرد و به زبان مستقل اثر تبدیل می‌شود.
با این حال، پرسش جدی‌تر درباره حاشیه‌های احتمالی و احتمال توقیف سریال است: چرا باید یک روایت تاریخی با محوریت عشق، مناسبات اجتماعی و تقابل با قدرت، تا این اندازه در معرض نگرانی‌های نظارتی قرار بگیرد؟ آیا صرف پرداختن به روابط انسانی یا نمایش واقعیت‌های اجتماعی می‌تواند دلیلی برای محدودیت باشد؟ البته این پرسش به معنای مصون دانستن اثر از نقد نیست؛ هر انتخاب روایی و هر دیالوگ باید در معرض داوری حرفه‌ای قرار بگیرد، اما نقد هنری با حذف و توقیف تفاوتی بنیادین دارد.
تناقض زمانی آشکارتر می‌شود که در بخشی از تولیدات طنز امروز، با شوخی‌های جنسی، دیالوگ‌های سخیف و موقعیت‌هایی به‌مراتب نازل‌تر مواجهیم؛ با این وجود، برای چنین آثاری گاهی حساسیت مشابهی دیده نمی‌شود. واقعاً چرا باید برای یک روایت دراماتیک چنین نگرانی‌هایی شکل بگیرد؟ آزادی بیان از ساده‌ترین حق انتخاب در کلمات و شیوه روایت آغاز می‌شود. قرار نیست همه آثار بی‌نقص یا مورد پسند همگان باشند؛ اما قرار هم نیست تفاوت سلیقه به حذف اثر منجر شود.
از نگاه من، «سرخ و سیاه» پیش از هر تصمیمی باید فرصت دیده‌شدن و نقدشدن داشته باشد. نمی‌توان با قطع کردن مسیر نمایش، درباره ارزش یا ضعف یک اثر به نتیجه‌ای منصفانه رسید. سینما زمانی رشد می‌کند که امکان تجربه، اختلاف نظر و گفت‌وگو وجود داشته باشد. مسئله فقط سرنوشت یک سریال نیست؛ مسئله حق یک اثر برای دیده‌شدن و حق مخاطب برای قضاوت کردن است.